Quốc hội khóa XV thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) tại kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế số của Việt Nam. Đây là lần đầu tiên nước ta ban hành một đạo luật chuyên biệt, toàn diện về trí tuệ nhân tạo (AI), góp phần đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia tiên phong trong xây dựng khung pháp lý cho công nghệ chiến lược này.

          Luật gồm 8 chương, 35 điều, quy định đầy đủ các nội dung liên quan đến nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống AI; đồng thời xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân và trách nhiệm quản lý nhà nước. Việc ban hành luật không chỉ thể chế hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số, mà còn tạo hành lang pháp lý vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa chủ động kiểm soát rủi ro.

          Điểm nổi bật xuyên suốt của Luật là nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm”. Theo đó, AI được xác định là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò, trách nhiệm và thẩm quyền của con người, đặc biệt trong các quyết định có ảnh hưởng lớn đến xã hội. Quy định này nhằm bảo đảm quyền con người, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình ứng dụng công nghệ.

          Cơ chế quản lý hệ thống AI theo mức độ rủi ro, được phân thành ba cấp: rủi ro cao, trung bình và thấp. Đối với các hệ thống có rủi ro trung bình và cao, nhà cung cấp phải thực hiện phân loại, thông báo với cơ quan có thẩm quyền. Riêng với hệ thống rủi ro cao, yêu cầu đặt ra khắt khe hơn như bảo đảm khả năng giám sát của con người, duy trì hồ sơ kỹ thuật, lưu trữ nhật ký hoạt động để phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá.

          Luật quy định rõ 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng AI để vi phạm pháp luật, trong đó có việc tạo nội dung giả mạo (deepfake) nhằm lừa đảo, thao túng nhận thức; khai thác điểm yếu của nhóm dễ bị tổn thương; thu thập, xử lý dữ liệu trái phép; cản trở cơ chế kiểm soát của con người; che giấu thông tin cần minh bạch. Đồng thời, yêu cầu về minh bạch nội dung do AI tạo ra cũng được nhấn mạnh, buộc các hệ thống phải có cơ chế nhận diện, gắn nhãn rõ ràng để tránh gây nhầm lẫn.

          Chính phủ đã ban hành Kế hoạch theo Quyết định số 367/QĐ-TTg ngày 28/02/2026, xác định rõ lộ trình, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương. Trọng tâm là công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật; rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm; xây dựng danh mục hệ thống AI rủi ro cao; phát triển hạ tầng dữ liệu và cổng thông tin quản lý AI.

          Tại Quảng Trị, việc triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong cải cách hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số. Thanh tra tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch hành động với nhiều giải pháp cụ thể.

          Trước hết, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, hướng đến nâng cao nhận thức cho cán bộ, công chức và người dân, đặc biệt là các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, nguyên tắc an toàn và trách nhiệm khi sử dụng AI.

          Song song đó, ngành thanh tra sẽ rà soát các quy trình nghiệp vụ, từng bước ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu, xử lý thông tin phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra. Việc ứng dụng này được thực hiện theo hướng có kiểm soát, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phân loại rủi ro, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

          Đáng chú ý, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin được đặt lên hàng đầu. Việc ứng dụng AI phải đi đôi với bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và an ninh mạng, không để xảy ra tình trạng lợi dụng công nghệ để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

          Bên cạnh đó, Thanh tra tỉnh chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu về AI, nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

          Với sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, toàn thể cán bộ, công chức, cùng quyết tâm chính trị cao, việc triển khai Luật Trí tuệ nhân tạo tại Thanh tra tỉnh kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong quản trị nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng của AI, tỉnh còn hướng tới xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.

          Thanh tra tỉnh Quảng Trị kêu gọi toàn thể cán bộ, công chức, người lao động và Nhân dân nâng cao nhận thức, chủ động tìm hiểu và thực hiện nghiêm các quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo, góp phần đưa công nghệ AI trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của địa phương trong kỷ nguyên số.

                              Đinh Việt Hà – Văn phòng Thanh tra tỉnh