Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nâng hoạt động quản lý nhà nước. Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); cùng chủ trương của Thanh tra Chính phủ về xây dựng Nền tảng số và dữ liệu số ngành Thanh tra, việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động thanh tra, công tác tiếp công dân, xử lí đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo… đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thanh tra tỉnh là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, giúp quản lý nhà nước về công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; đồng thời thực hiện nhiệm vụ thanh tra trong phạm vi quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân tỉnh. Với khối lượng công việc ngày càng lớn và yêu cầu ngày càng cao, việc đẩy mạnh ứng dụng các công cụ số là yêu cầu thực tiễn đối với hoạt động của Thanh tra tỉnh trong tình hình mới.

Khi nền tảng số công tác thanh tra và các cơ sở dữ liệu dùng chung được đưa vào vận hành, việc cập nhật, khai thác dữ liệu về kế hoạch, đối tượng, nội dung, kết luận thanh tra và kết quả thực hiện kết luận thanh tra sẽ hỗ trợ cơ quan thanh tra theo dõi, rà soát, hạn chế chồng chéo, trùng lặp. Dữ liệu được số hóa, chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu, tổng hợp và báo cáo.

Ứng dụng công nghệ số trong công tác thanh tra - Ảnh minh họa được tạo bằng AI

Để tạo lập dữ liệu đầu vào cho các nền tảng và cơ sở dữ liệu dùng chung, công tác số hóa hồ sơ trong ngành Thanh tra đang được triển khai với nhiều nhiệm vụ cụ thể. Thực hiện Công văn số 2169/TTCP-BQLDA ngày 06/7/2026 của Thanh tra Chính phủ về việc phối hợp thực hiện Dự án “Xây dựng Nền tảng, dữ liệu số của ngành Thanh tra” và Công văn số 3316/UBND-BTCD ngày 07/7/2026 của UBND tỉnh Quảng Trị về việc chuẩn bị hồ sơ, tài liệu thuộc phạm vi quản lý của ngành Thanh tra để phục vụ công tác số hóa, Thanh tra tỉnh Quảng Trị được giao chủ trì, tham mưu, phối hợp với các sở, ban, ngành, UBND các xã, phường, đặc khu tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Thanh tra tỉnh Quảng Trị đang tích cực rà soát, chỉnh lý, số hóa hồ sơ, tài liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý thống nhất trong toàn ngành. Đây là bước đi quan trọng nhằm hình thành nguồn dữ liệu số tập trung, tạo nền tảng cho việc kết nối, chia sẻ thông tin, theo dõi kế hoạch thanh tra, hạn chế chồng chéo, nâng cao chất lượng giám sát, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra và phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

 Dự án gồm 6 hợp phần: cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập; cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo; cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; cơ sở dữ liệu quốc gia về thực hiện trách nhiệm giải trình; nền tảng số công tác thanh tra; hệ thống quản lý văn bản và điều hành công tác Thanh tra Chính phủ. Trong đó, nền tảng số công tác thanh tra là hợp phần trực tiếp phục vụ việc quản lý, theo dõi và triển khai các cuộc thanh tra. Tại tỉnh Quảng Trị, Thanh tra tỉnh đang trực tiếp rà soát, phân loại, sắp xếp, chỉnh lý, quét (scan) và số hóa hồ sơ, tài liệu thuộc phạm vi quản lý; đồng thời chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện nhiệm vụ số hóa theo yêu cầu của Dự án. Đây là bước quan trọng nhằm tạo lập dữ liệu số, góp phần hình thành kho dữ liệu dùng chung của ngành Thanh tra.

Trong quá trình triển khai các cuộc thanh tra, công nghệ số có thể hỗ trợ từ khâu chuẩn bị đến khi kết thúc. Khi các công cụ số và phần mềm chuyên dùng được triển khai, thanh tra viên có thể sử dụng để quản lý hồ sơ, tài liệu, nhật ký làm việc, tiến độ thực hiện nhiệm vụ, dự thảo báo cáo; đồng thời theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý. Việc số hóa hồ sơ không chỉ tiết kiệm thời gian, giảm áp lực hành chính mà còn góp phần bảo đảm tài liệu được quản lý thống nhất, đầy đủ, thuận lợi cho việc kiểm tra và truy xuất khi cần thiết.

Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo có thể được nghiên cứu, ứng dụng như một công cụ hỗ trợ phân tích, tổng hợp và cảnh báo rủi ro; rà soát văn bản pháp luật, phân loại đơn thư, phát hiện dấu hiệu bất thường trong dữ liệu, gợi ý những nội dung cần lưu ý trong quá trình xây dựng kế hoạch và triển khai thanh tra. Trong lĩnh vực tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, việc kết nối, khai thác dữ liệu còn giúp theo dõi lịch sử vụ việc, hạn chế bỏ sót, trùng lặp và nâng cao chất lượng tham mưu.

Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng công nghệ số, trong đó trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò, trách nhiệm và năng lực chuyên môn của người làm công tác thanh tra. Việc đánh giá chứng cứ, nhận định vi phạm, đề xuất kiến nghị, kết luận thanh tra vẫn phải do người có thẩm quyền thực hiện trên cơ sở quy định pháp luật, hồ sơ, tài liệu và kết quả xác minh thực tế. Mọi kết quả do hệ thống công nghệ hỗ trợ đều cần được kiểm tra, đối chiếu trước khi sử dụng trong hoạt động chuyên môn.

        Để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, ngành Thanh tra cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, thống nhất; bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật nhà nước và dữ liệu cá nhân; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức. Đây là những yếu tố quyết định để khai thác hiệu quả các nền tảng số và công nghệ mới trong hoạt động chuyên môn.

Có thể khẳng định, công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành động lực đổi mới toàn diện hoạt động của ngành Thanh tra. Việc ứng dụng công nghệ số góp phần nâng cao chất lượng quản lý, tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ phân tích, đánh giá, phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao hiệu quả giám sát việc thực hiện kết luận thanh tra… Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chuyển đổi số càng khẳng định vai trò là nền tảng để xây dựng nền thanh tra hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Lê Mạnh Hùng-Phòng Nghiệp vụ 7